Feljton: HRVATSKI KOMUNISTI SARAĐIVALI SA USTAŠAMA

 

Feljton: HRVATSKI KOMUNISTI PODRŽAVALI I SARAĐIVALI SA USTAŠKIM POKRETOM (1)

 

Ustaše najviše cenile Hebranga!

 

Da li je Bruno Bušić platio glavom zbog činjenice da je bio spreman da otkrije pravu istinu o vezama ustaša i hrvatskih komunista?

 

Kada je 1948. Andrija Hebrang bio zatvoren zbog protivljenja “velikosrpskom nasilju nad hrvatskim narodom” njemu ne samo da je bilo prebačeno prijateljstvo sa ustaškim pokretom već je bio optužen da je kroz to prijateljstvo izdao komunistički pokret kojem je pripadao

 

U članku iz komunističkog glasila “Proleter” se kaže: Komunistička partija pozdravlja ustaški pokret ličkih i dalmatinskih seljaka i stavlja se potpuno na njihovu stranu. Dužnost je svih komunističkih organizacija i svakog komuniste da taj pokret potpomognu, organiziraju i predvode”

 

Vlada je da uguši pokret proglasila opsadno stanje u tim krajevima , poslala tamo 1400 žandara, tri bataljona vojske i jednu brdsku bateriju. Osim toga, poslat je i neregularni odred takozvane “Narodne odbrane” Koste Pećanca. Jugoslavenske torpednjače krstare između Rijeke i Splita i najstrože paze da se iz Italije ne bi švercovalo oružje ustašama

 

Kakve su postojale veze između hrvatskih komunista i ustaškog pokreta i da li je među hrvatskim komunistima bilo autentičnih ustaša koji su se samo prikrivali iza ideje levice i jugoslovenstva? Ni posle više od sedam decenija od završetka Drugog svetskog rata ova pitanja  a i mnoga druga ostaju bez pravog odgovora mada se neki odgovori pojavljuju posle decenija provedenih u istorijskim zapećcima.

Jedan od mogućih odgovora oko uloge ustaša i komunista u Hrvatrskoj jeste i neobjavljena knjiga Anta Bruna Bušića „Hrvatske ustaše i komunisti“ koja je nastajala sedamdesetih godina prošlog veka i koju autor nije uspeo da dovrši jer je bio ubijen od strane agenta UDBE 1978. u Parizu.

Nakon završetka studija Bušić se zaposlio u preduzeću za geološko-rudarska i građevinska istraživanja, konsolidaciju tla i projektiranja. Ubrzo je, slučajno, saznao za mogućnost zaposlenja u Institutu za historiju radničkog pokreta Hrvatske koji je osnovao i vodio dr Franjo Tuđman. Beži u Austriju, ali se ubrzo na nagovor Tuđmana vraća u Hrvatsku. Bušića ponovo hapse 1971. zbog navodnih veza sa saradnikom jedne zapadne obaveštajne službe a tužilac ga je nadalje optužio kako je „objavio više članaka u Hrvatskom književnom listu, Studentskom listu i Hrvatskom tjedniku u kojima se deklarisao kao protivnik društvenog i političkog uređenja Jugoslavije. Odlazi u London pa u Pariz gde biva ubijen hicima iz pištolja agenata UDBE. Jerko Dragin, riječki udbaš u jednoj je od izjava preneo informaciju da je Josip Broz Tito lično odobrio Bušićevo ubistvo.

Da li je Bušić platio glavom i zbog činjenice da je bio spreman da otkrije pravu istinu o vezama ustaša i hrvatskih komunista?

Neposredno pred smrt, Bušić je u svojevrsnom predgovoru svojoj knjizi “Hrvatske ustaše i komunisti” naveo:

-“Oni kojima je u presudnim vremenima zatajila hrvatska svijest i ljudska savjest, tojest oni koji su hrvatskom ustaškom pokretu nastojali dati fašistička obilježja i oni koji su iz hrvatskih komunista nastojali istisnuti misao hrvatskog suvereniteta, nastoje potisnuti u zaborav stare postojane veze između hrvatskih ustaša i komunista, te prizivaju u sjećanja stare nesreće i zlokobne, prevladane opreke. Istinski hrvatski komunisti i ustaše podjesnako su duboko u sebi mosili ideju slobodne i nezavisne Hrvatske i njenog punog suvereniteta unutar hrvatskih povijesnih i etničkih granica.

Da je veza između komunista i ustaša postojala još pre nastanka NDH svedoči i pisanje lista “Proleter” iz decembra 1932. gde se na stranicama 2 i 3 donosi izveštaj o ustaškoj akciji u Lici pod naslovom “Ustaški pokret u hrvatskim krajevima” i gde se kaže:

-“U poslijednje vrijeme počinje da se širi osobito u Lici i Sjevernoj Dalmaciji ustaški pokret protiv srpskih okupatorskih vlasti. Bilo je više sukoba između naoružanih ustaša i žandara. Između Šibenika i Benkovca ustaše su digle u zrak četiri žandarske kasarne. Vlada je da uguši pokret proglasila opsadno stanje u tim krajevima , poslala tamo 1400 žandara, tri bataljona vojske i jednu brdsku bateriju. Osim toga, poslat je i neregularni odred takozvane “Narodne odbrane” Koste Pećanca. Jugoslavenske torpednjače krstare između Rijeke i Splita i najstrože paze da se iz Italije ne bi švercovalo oružje ustašama. Iz svih ovih vijesti vidi se da situacija u Jugoslaviji postaje iz dana u dan sve ozbiljnija. Glad, bijeda i teror režima nad stanovništvom prevršili su već sve mjere i seljaci dovedeni do očaja bježe u šumu i sa puškom u ruci počinju da se bore protiv velikosroskog zuluma. Komunistička partija pozdravlja ustaški pokret ličkih i dalmatinskih seljaka i stavlja se potpuno na njihovu stranu. Dužnost je svih komunističkih organizacija i svakog komuniste da taj pokret potpomognu, organiziraju i predvode”.

U istom članku iz komunističkog glasila “Proleter” se dalje kaže da je “borba za raširenje masovne baze ustaškog pokreta zadaća komunista jer velikosrpska vojno-fašistička diktatura ne može da se obori samo akcijama malih grupa ljudi bez učešća najširih masa, te da borba za nacionalno oslobođenje traba da bude ispunjena konkretnim sadržajem i da obuhvati pitanje zemlje, dugova, poreza, borbe protiv mjesnih bogataša i lihvara.

Članak se završava rečima da se “komunisti bore protiv nacionalnog i socijalnog potlačivanja, za samoodređenje potlačenih naroda do otcijepljenja za vlast radnika i seljaka. Zbog toga oni uzimaju najaktivnijeg učešća u ustaškom pokretu i predvode taj pokret, vezujući borbu ustaša za nacionalno osolobođenje, sa borbom širokih masa radnog naroda za rad, hljeb, zemlju i slobodu.

Ovakvo pisanje “Proletera” bilo je potpuno u skladu ne samo sa političkim uverenjima hrvatskih komunista nego i sa zaključcima Prvog kongresa Kominterne u kojima se kaže da je “Jugoslovenska država stvorena primenom sile i da ona ne poseduje državnu individualnost već je kao vazalna država Antante veštački stvorena”.

Ustaška akcija na Velebitu i policijski teror koji je nakon nje usledio zbližio je hrvatske komuniste i ustaše, oni su se od tada međusobno pomagali pa i zajednički nastupali protiv “velikosrpske Jugoslavije”.

Književniku Mladenu Oljači takođe je bilo poznato druženje ustaša i komunista pa u svom romanu “Kozara” iz 1973. opisuje razgovor ustaškog pukovnika Franjčevića sa poglavnikom Antom Pavelićem:

-“Poglavnik me pozvao u neposrednu blizinu. Srce mi je zaigralo. Stao sam kao ukipljen a poglavnik me upitao:

-Koliko si Franjo proveo u Mitrovici?

-Pet godina Poglavniče.

-Kažu da si bio prgav i da si se svakodnevno tukao sa žandarmima. Je li to istina?

-Nije zgodno da se hvalim Poglavniče… Gotovo svakoga jutra tukao sam se sa žandarima. Ako ih nisam mogao mlatnuti, pljuvao sam po njima. Bio sam modar gotovo svakoga jutra, sve dok nam nisu priznali status političkih zatvorenika.

-To je bilo onda kada ste surađivali sa komunstima?

-Nismo surađivali sa njima, nego smo na svoju ruku kao i komunisti, istodobno kad i oni, štrajkovali glađu i tako smo se našli zajedno sa komunistima u zahtevima.

Tokom tih zatvorskih dana i sedmica pojedini hrvatski borci kao Šime Balen Marušić, napustili su ustaške redove i pridružili se komunistima. Međutim, bilo je i obrnutih slučajeva. Jedan od najboljih hrvatskih novinara Milivoj Magdić napustio je komuniste i pridružio se ustašama i bio urednik glasila “Spremnost” zbog čega je posle rata bio osuđen na smrt i streljan.

Od svih hrvatskih komunista najveći ugled među ustašama uživao je Andrija Hebrang, prvi sekretar Centralnog komiteta komunističke partije Hrvatske. Nakon održavanja Osme zagrebačke konferencije u februaru 1928. Hebrang se ilegalno prebacio u Austriju gde je bio uhvaćen i predat jugoslovenskim vlastima koje su ga osudile na 12 godina robije. Na toj robiji on je upoznao mnoge ustaške revolucionare i zbog svojih čvrstih hrvatskih uverenja stekao njihovo poverenje i poštovanje. Kada je 1948. Andrija Hebrang bio zatvoren zbog protivljenja “velikosrpskom nasilju nad hrvatskim narodom” njemu ne samo da je bilo prebačeno prijateljstvo sa ustaškim pokretom već je bio optužen da je kroz to prijateljstvo izdao komunistički pokret kojem je pripadao.

Srećko Milovanović

 

(U sledećem broju: Šta su o vezi komunista i ustaša govorili i pisali Bakarić, Nazor, Tuđman…)

 

 

 

Оставите одговор

Ваша адреса е-поште неће бити објављена. Неопходна поља су означена *